Specificatie

HvJ EU, 16 april 2026, C-568/24, Sof Medica: Specificeren is een kunst! Technische specificaties vragen ruimte voor gelijkwaardige oplossingen. Op 16 april 2026 deed het Hof van Justitie uitspraak in Sof Medica, zaak C-568/24. De zaak gaat over een klassiek aanbestedingsspanningsveld: hoeveel ruimte heeft een aanbestedende dienst om de eigen behoefte technisch precies te omschrijven, en wanneer wordt die omschrijving zo specifiek dat concurrentie onnodig wordt beperkt? De uitspraak is relevant voor iedereen die specificaties schrijft, beoordeelt of aanvecht. Zeker bij specialistische technologie, zoals medische apparatuur, kan een technische wens al snel lijken op een verwijzing naar één bepaald product of één bepaalde producent. Waar ging de zaak over? De Roemeense zaak draaide om een aanbesteding voor een chirurgische robot. In de technische specificaties stonden eisen over onder meer het modulaire en mobiele karakter, het gewicht, de voetafdruk en de opstelling van de armen van de robot. Sof Medica stelde dat zulke eisen de opdracht feitelijk richting een bepaalde oplossing stuurden. Het Hof koppelt de beoordeling aan de beginselen van gelijke behandeling en transparantie uit artikel 18 van Richtlijn 2014/24/EU, en aan de regels voor technische specificaties uit artikel 42. Die specificaties mogen aansluiten bij de behoefte van de aanbestedende dienst. Tegelijk mogen zij de markt niet zonder rechtvaardiging afsluiten voor gelijkwaardige oplossingen. De kern van het oordeel Het Hof zegt in de kern twee dingen. Een aanbestedende dienst hoeft niet altijd al bij publicatie van de aankondiging een afzonderlijke objectieve rechtvaardiging in de aanbestedingsstukken op te nemen voor elke technische specificatie. Wanneer technische eisen verwijzen naar een type, productie of oplossing met specifieke kenmerken, moeten zij worden begeleid door de woorden “of gelijkwaardig”, tenzij uit de aanbestedingsstukken blijkt dat die kenmerken onvermijdelijk voortvloeien uit het voorwerp van de opdracht. Dat laatste is praktisch belangrijk. Het gaat niet alleen om expliciete merknamen. Ook een combinatie van technische kenmerken kan in de praktijk hetzelfde effect hebben als een productspecificatie. Dan moet de aanbestedende dienst kunnen uitleggen waarom die kenmerken echt nodig zijn, of ruimte bieden voor gelijkwaardige alternatieven. Wat betekent dit voor aanbestedende diensten? De uitspraak bevestigt dat een goede specificatie begint bij de functionele behoefte. Welke prestatie, uitkomst, veiligheid of compatibiliteit is noodzakelijk? Pas daarna komt de technische vertaling. Als een eis sterk lijkt op één productarchitectuur, is het verstandig om expliciet te toetsen of die eis onvermijdelijk is. Een praktische toets kan zijn: Beschrijft de eis een behoefte of vooral een bestaande oplossing? Kan dezelfde behoefte ook met een andere technische configuratie worden bereikt? Is “of gelijkwaardig” opgenomen waar de specificatie dicht tegen een type of productie aanligt? Is in het dossier navolgbaar waarom een beperkende eis noodzakelijk en proportioneel is? Wat betekent dit voor inschrijvers? Voor inschrijvers biedt de uitspraak aanknopingspunten om technische eisen kritisch te lezen. Wie een gelijkwaardige oplossing heeft, doet er goed aan vroeg in de procedure vragen te stellen. Niet alleen: “mag mijn oplossing ook?”, maar vooral: “welke behoefte ligt achter deze specifieke eis?” De sterkste positie ontstaat wanneer een inschrijver concreet laat zien dat de eigen oplossing dezelfde prestatie, veiligheid of functionaliteit biedt. Daarmee verschuift de discussie van productvorm naar contractdoel. Precies daar hoort een professionele aanbesteding te landen. Contract happiness Voor Tedner zit de les vooral in het voortraject. Te smalle technische eisen kunnen de concurrentie verkleinen en later frictie veroorzaken. Te vage eisen kunnen juist leiden tot interpretatieverschillen en teleurstelling in de uitvoering. De kunst is om de echte behoefte scherp te formuleren en tegelijk voldoende ruimte te laten voor oplossingen die hetzelfde resultaat bereiken. Dat is geen juridische formaliteit. Het is contractmanagement voordat het contract bestaat. Bronnen: Hof van Justitie, Sof Medica, C-568/24, ECLI:EU:C:2026:305; InfoCuria zaakpagina; Richtlijn 2014/24/EU.